دوران بارداری با تغییرات گستردهای در ساختار بدن مادران همراه است. این تغییرات، که از افزایش وزن و بزرگشدن رحم گرفته تا تغییر شکل ستون فقرات و شلشدن رباطها را در بر میگیرد، اگرچه بدن مادر را برای زایمان آماده میکنند، اما درعینحال میتوانند زمینهساز بروز مشکلاتی مانند دیسک کمر شوند.
دیسک کمر در بارداری یکی از عارضههای شایع این دوران است که بهویژه در سهماهۀ سوم، یعنی زمانی که فشار وارد به ستون فقرات به اوج میرسد، دیده میشود و ممکن است فعالیتهای روزانۀ مادر را مختل کند. اما میتوان با مراجعه به متخصص مغز و اعصاب و انجام اقداماتی ساده، این درد را کنترل کرد تا دوران خطیر بارداری طی شود و مادر بتواند برای درمان قطعی، اقدام کند.
در ادامه این مقاله از سایت دکتر محمدرضا شاه محمدی متخصص دیسک کمر در تهران به موضوع دیسک کمر در بارداری از دلایل ابتدا تا درمان دیسک کمر در دوران بارداری و روش های پیشگیری از دیسک کمر دوران بارداری میپردازیم.
دلایل ابتلا به دیسک کمر در بارداری
بدن مادر در دوران بارداری دچار تغییرات فیزیولوژیک زیادی میشود و به دلیل رشد جنین، افزایش وزن رحم و تغییر در نحوه ایستادن، فشار وارد به ستون فقرات بیشتر میشود و گودی کمر افزایش مییابد.
از طرفی، برای آمادهشدن بدن برای زایمان، هورمون ریلکسین ترشح میشود که لیگامنتها را شلتر کرده و بافتهای کلاژنی را نرمتر میکند؛ این شلشدگی میتواند پایداری مهرههای ستون فقرات را کاهش داده و احتمال جابجایی یا پارگی دیسک را افزایش دهد.
علاوهبر این، شاخص توده بدنی (BMI) بالا و سبک زندگی بیتحرک از دیگر عوامل مهم ابتلا به دیسک کمر در دوران حاملگی هستند؛ زیرا موجب افزایش فشار به ستون فقرات و ضعف عضلات نگهدارندۀ کمر میشوند.
مجموع این عوامل، دیسک کمر را به یکی از مشکلات شایع بارداری تبدیل میکند.
علائم درد دیسک کمر در بارداری
اگرچه ممکن است علائم دیسک کمر در بارداری با تغییرات طبیعی بدن اشتباه گرفته شود، بااینحال، علائم زیر نشانۀ هشدار هستند و به بررسی دقیق نیاز دارند:
- کمردرد ناگهانی: ممکن است حتی بدون ضربه یا فعالیت خاصی، درد به صورت ناگهانی و شدید شروع شود؛
- تشدید درد با حرکت: در هنگام ایستادن، نشستن طولانی یا تغییر وضعیت، درد کمر افزایش پیدا میکند؛
- محدودیت در حرکت: خمشدن یا چرخیدن به سختی انجام میشود و دامنه حرکت بیمار کاهش مییابد؛
- ضعف و بیحسی: بیمار در کف پاها، بهویژه در سمت درگیر شده با دیسک، احساس ضعف، بیحسی یا گزگز میکند؛
- تحریک عصب سیاتیک: دردی تیرکشنده از کمر به سمت باسن و پشت ران احساس میشود که ممکن است تا ساق پا ادامه یابد؛
- تحریک دیگر اعصاب: در موارد شدید، ممکن است اعصاب دیگری مانند عصبهای کنترلکننده مثانه یا روده نیز تحتتأثیر قرار بگیرند؛
- اختلال در کیفیت زندگی: انجام کارهای روزمره مثل خواب و راهرفتن و حتی مراقبت از خود، ممکن است با درد و ناراحتی همراه باشد.
راههای تشخیص دیسک کمر در بارداری
برای تشخیص دیسک کمر در بارداری، پزشک متخصص مغز و اعصاب شرح حال دقیق بیمار را میپرسد و وجود درد تیرکشنده یا بیحسی را بررسی میکند. سپس با معاینۀ فیزیکی و عصبی، میزان ضعف عضلات و واکنشهای عصبی بیمار ارزیابی میشود.
اگر پزشک احساس نیاز کند، تصویربرداری با MRI را درخواست میکند که برای مادر و جنین خطری ندارد. با بررسی نتیجۀ MRI، پزشک میتواند علتهایی مانند دردهای عضلانی یا مشکلات کلیوی را رد کرده و به تشخیص قطعی وجود دیسک، نزدیکتر شود.
درمان قطعی دیسک کمر در بارداری
برای درمان قطعی دیسک کمر در دوران بارداری، معمولا باید تا پس از زایمان صبر کرد؛ اما در موارد شدید، پزشک میتواند با روشهای درمانی ایمن، اقدام کند. برای مثال، استفادۀ محدود از داروهای ضدالتهاب یا شلکنندۀ عضلات، که برای جنین بیخطر هستند، تجویز میشود.
اگر درد شدید باشد یا نسبت به درمان دارویی مقاومت کند، با نظارت متخصص بیهوشی و زنان و متخصص مغز و اعصاب؛ جراح دیسک کمر در موارد نادر و اورژانسی، مانند مواردی که اختلال شدید عصبی یا بیاختیاری ادراری مطرح باشد، میتوان برای جراحی دیسک کمر اقدام کرد.
برای مشاوره درمان دیسک کمر در دوران بارداری با مطب دکتر محمدرضا شاه محمدی تماس بگیرید و یا از طریق فرم زیر درخواست خود را ارسال کنید:
دریافت مشاوره
روشهای خانگی کنترل درد دیسک کمر در بارداری
برای اینکه بتوانید درد ناشی از دیسک کمر را در دوران بارداری خود کنترل کنید، بهتر است از کمپرس گرم در ناحیه کمر استفاده کنید تا تنش عضلات این ناحیه تسکین یابد. خوابیدن به پهلوی چپ و قرار دادن بالش بین زانوها نیز فشار وارد به کمر را کمتر میکند.
همچنین نباید به مدت طولانی بنشینید و بایستید و حتما برای پیادهروی، از کفش مناسب بدون پاشنه استفاده کنید.
ورزشهای دوران بارداری برای کاهش درد دیسک کمر
برخی ورزشهای ساده و ایمن میتوانند به کاهش درد دیسک کمر در دوران حاملگی کمک کنند. برای مثال:
- کشش گربه-شتر روی چهار دستوپا، فشار را از روی ستون فقرات برمیدارد؛
- تیلت لگن در حالت خوابیده به تقویت عضلات مرکزی کمک میکند؛
- پیادهروی سبک با کفش مناسب سرعت گردش خون را بهبود میبخشد و تنش کمر را کاهش میدهد.
توصیه میکنیم پیش از انجام این حرکات، با پزشک متخصص خود مشورت کنید.
پیشگیری از ابتلا به دیسک کمر در دوران حاملگی
برای اینکه خطر ابتلا به دیسک کمر در حاملگی را به حداقل برسانید، بهتر است پیش از اقدام به بارداری و با انجام تمرینات مناسب، عضلات کمر و شکم خود را تقویت کنید. کنترل وزن استاندارد و رسیدن به شاخص توده بدنی سالم نیز فشار وارد به ستون فقرات را کاهش میدهد. اصلاح وضعیت نشستن، ایستادن و بلند کردن اجسام از دیگر اقدامات مهم برای جلوگیری از ابتلا به این عارضه است.
اگر قبلا از دیسک کمر رنج بردهاید، یادتان باشد که حتما پیش از اقدام به بارداری، برای ارزیابی سلامت اسکلتی-عضلانی خود با متخصص دیسک کمر مشورت کنید.
سوالات متداول:
آیا دیسک کمر باعث سقط جنین میشود؟
خیر؛ دیسک کمر بهتنهایی منجر به سقط نمیشود؛ اما درد شدید آن میتواند بر کیفیت زندگی مادر تأثیر بگذارد.
آیا ممکن است دیسک کمر بر اثر بارداری ایجاد شود؟
بله؛ تغییرات فیزیکی و هورمونی دوران بارداری میتواند باعث بروز یا تشدید دیسک کمر شود.
آیا بارداری برای زنانِ مبتلا به دیسک کمر ممنوع است؟
خیر؛ اما این افراد باید با نظر پزشک، تحت مراقبت بیشتری قرار بگیرند و قبل از بارداری، آمادگی جسمی لازم را کسب کنند.
چه مدت بعد از عمل دیسک کمر، میتوان باردار شد؟
پاسخ این سوال به وضعیت جسمی بیمار بستگی دارد؛ اما معمولا بین ۶ تا ۱۲ ماه پس از جراحی و با اجازۀ پزشک، امکان بارداری وجود دارد.
با وجود دیسک کمر، کدام روش زایمان بهتر است؟ طبیعی یا سزارین؟
انتخاب روش زایمان به شدتِ دیسک و شرایط مادر بستگی دارد؛ اما در بسیاری از موارد، با مراقبتهای ویژه میتوان برای زایمان طبیعی نیز اقدام کرد. البته نظر نهایی این مورد با مشورت با پزشک زنان و زایمان نیز خواهد بود. در نتیجه تصمیم بر روش زایمان با مشورت متخصص باشد نه تصمیم شخصی!