اسپوندیلولیستزیس یا لیزخوردگی مهرۀ کمر، یکی از علل شایع کمردرد است که حدود 4 تا 8 درصد افراد یک جامعه را درگیر میکند. در این عارضه، یکی از مهرههای ستون فقرات نسبت به مهرۀ زیرین خود جابهجا میشود. اسپوندیلولیستزیس اگرچه ممکن است در ابتدا بدون علامت باشد، اما میتواند درد، بیحسی یا اختلال در حرکت پاها را به همراه بیاورد. در ادامه این مقاله از سایت دکتر محمدرضا شاه محمدی متخصص جراحی مغز و اعصاب با علائم، عوامل خطر و روشهای درمان لیزخوردگی مهره آشنا شویم تا بتوانیم از عوارض آن پیشگیری کرده و بهترین روش درمان را انتخاب کنیم.
سرخوردگی مهره کمر چیست و کدام مهرهها را درگیر میکند؟
سرخوردگی مهرۀ کمر (Spondylolisthesis) به جابهجایی یک مهره در ستون فقرات، نسبت به مهرۀ پایینی خود گفته میشود. این جابهجایی معمولا به سمت جلو رخ داده و میتواند پایداری اولیۀ ستون فقرات را بر هم بزند.
این عارضه ممکن است در هر بخشی از ستون فقرات ایجاد شود؛ اما در اغلب موارد، مهرههای کمری را درگیر میکند. شایعترین محل بروز آن نیز بین مهرۀ پنجم کمری (L5) و اولین مهرۀ خاجی (S1) است. پس از آن، فضای بین مهرۀ چهارم و پنجم کمری (L4-L5) بیشترین درگیری را دارد.
دقت داشته باشید که شدت لیزخوردگی مهره میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و بر همین اساس درجهبندی میشود.
انواع لیزخوردگی مهره کمر و مراحل پیشرفت آن
لیزخوردگی مهره میتواند به صورت مادرزادی وجود داشته باشد و یا به شکل اکتسابی ایجاد شود. در اسپوندیلولیستزیس مادرزادی، وجود برخی ناهنجاریهای ساختاری مهره از بدو تولد، زمینۀ جابهجایی آن را فراهم میکند.
این درحالیست که اسپوندیلولیستزیس اکتسابی در اثر عواملی مانند فرسایش ستون فقرات، آسیب یا نقص بخشی از مهره ایجاد میشود. این عارضه از نظر شدت پنج مرحله دارد که هر کدام به ترتیب، درصدی از مهرههای ستون فقرات را درگیر میکند:
- درجۀ اول: جابهجایی کمتر از ۲۵ درصد مهره
- درجۀ دوم: جابهجایی ۲۵ تا ۵۰ درصد مهره
- درجۀ سوم: جابهجایی ۵۰ تا ۷۵ درصد مهره
- درجۀ چهارم: جابهجایی ۷۵ تا ۱۰۰ درصد مهره
توجه کنید که اگر لیزخوردگی مهره به درجۀ پنجم خود برسد، مهره بهطور کامل از روی مهرۀ زیرین سر میخورد که شدیدترین حالت بیماری است.
عوامل و دلایل بروز لیزخوردگی مهره ستون فقرات
دلایل متعددی باعث سرخوردگی مهرۀ کمر میشود که از مهمترین آنها، باید به اسپوندیلولیز اشاره کرد؛ عارضهای که به وجود شکستگی یا نقص ساختاری در مهرۀ ستون فقرات اشاره دارد.
اختلالات ژنتیکی و مادرزادی مهرهها، فرسایش دیسکها و مفاصل ستون فقرات در اثر افزایش سن یا استفادۀ بیشازحد، سابقۀ آسیب یا ضربۀ شدید، وجود برخی بیماریهای استخوانی و همچنین وجود تومور که میتواند مهره را ضعیف کند، از دیگر علتهای لیزخوردگی مهرۀ کمر به شمار میروند. در برخی موارد نادر زیر عوارض جراحیهای قبلی ستون فقرات، میتواند به بروز اسپوندیلولیستزیس منجر شود.
سرخوردگی مهره کمر بیشتر در چه افرادی دیده میشود؟
سرخوردگی مهرۀ کمر بیشتر در افرادی دیده میشود که بهصورت مادرزادی، از وجود ناهنجاری در مهرههای ستون فقرات خود رنج میبرند. به همین دلیل هنگام تشخیص علت درد، به وجود این عارضه در سایر افراد خانوادۀ بیمار نیز توجه میشود.
افراد بالای ۵۰ سال که ستون فقراتشان فرسوده شده، ورزشکارانی مانند ژیمناستها و وزنهبرداران که حرکات خم و باز شدن کمر را مکرر انجام میدهند، افرادی که سابقۀ ضربه شدید یا شکستگی مهره دارند و همچنین مبتلایان به برخی بیماریهای استخوانی نیز بیشتر از سایر افراد در معرض این بیماری هستند.
همچنین لازم است بدانید که این عارضه، بهویژه نوع فرسایشی آن، در زنان شایعتر از مردان است. چراکه بهدلیل تغییرات هورمونی و افزایش فرسایش مفاصل پس از یائسگی، احتمال بروز اسپوندیلولیستزیس در این دوران بیشتر میشود.
نشانهها و علائم لیزخوردگی مهره ستون فقرات
علائم لیزخوردگی مهره به شدتِ جابهجایی مهره و میزان فشار وارد بر عصبها بستگی دارد. به همین دلیل گاهی در مراحل اولیه هیچ نشانهای دیده نمیشود.
اما شایعترین نشانه در مراحل بعدی، کمردرد است. درد کمر معمولا هنگام ایستادن، راه رفتن، خم شدن یا فعالیت بدنی تشدید میشود. در صورت فشار بر ریشههای عصبی، درد ممکن است به باسن و پاها نیز انتشار یابد و با بیحسی، گزگز یا ضعف عضلات پا همراه شود.
برخی بیماران مبتلا به اسپوندیلولیستزیس، دچار گرفتگی عضلات پشت ران، کاهش انعطافپذیری کمر، اختلال در راه رفتن و احساس ناپایداری ستون فقرات هم میشوند.
اما اگر بیماری وارد مراحل نهایی خود شود، ممکن است با اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع نیز روبهرو شوید که در این شرایط باید سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
نحوۀ تشخیص لیزخوردگی مهره کمر
هنگامی که برای تشخیص لیزخوردگی مهره به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه میکنید، ابتدا باید وضعیت خود را کامل شرح داده و به صورت بالینی، معاینه شوید.
پزشک ابتدا درباره محل و شدت درد، سابقۀ آسیب، نوع و شدت فعالیتهای روزانه و علائم عصبی مانند بیحسی یا ضعف پاهایتان سؤال میکند. سپس وضعیت راه رفتنتان را بررسی کرده و دامنۀ حرکت ستون فقرات، قدرت عضلات، وجود حس در اندامها و رفلکسهای عصبی را ارزیابی میکند.
برای تأیید و اطمینان از صحت تشخیص، معمولا رادیوگرافی ستون فقرات در حالت ایستاده درخواست میشود که میزان جابهجایی مهره را نشان دهد. در صورت نیاز به بررسی فشار بر اعصاب، دیسکها یا بافتهای نرم نیز MRI انجام میشود. در نهایت، برای بررسی وضعیت دقیق استخوانها و تصمیمگیری برای جراحی، ممکن است به سیتیاسکن هم نیاز باشد.
روش درمان سرخوردگی مهره کمر
بهترین روش درمان لیزخوردگی مهره، بر اساس شدت بیماری، میزان جابهجایی مهره و وجود علائم عصبی انتخاب میشود.
در موارد خفیف، معمولا استراحت کردن، اصلاح فعالیتهای روزانه، مصرف داروهای ضدالتهاب و قرصهای مسکن کاربرد دارد. بهعلاوه، انجام فیزیوتراپی و تمرینات تخصصی تقویت عضلات کمر و شکم نیز برای کاهش درد و افزایش پایداری ستون فقرات توصیه میشود.
برای برخی بیماران نیز تزریق دارو در اطراف اعصاب یا مفاصل ستون فقرات و استفادۀ موقت از کمربند طبی میتواند به کنترل علائم کمک کند.
اما اگر درد با درمانهای غیرجراحی کاهش پیدا نکند، جابهجایی مهره شدید باشد یا بیمار دچار ضعف عضلانی، اختلالات عصبی پیشرونده یا بیاختیاری ادرار و مدفوع شود، پزشک متخصص، جراحی را در نظر میگیرد تا بتواند اعصاب درگیر را آزاد کرده و مهرههای ستون فقرات را با پیچ و میله (فیوژن ستون فقرات) تثبیت کند.
درمان لیزخوردگی مهره توسط دکتر محمدرضا شاه محمدی
اگر بهدنبال جراحی سرخوردگی مهره کمری در تهران هستید، دکتر محمدرضا شاه محمدی، متخصص جراحی مغز و اعصاب، با تکیه بر تجربه و دانش تخصصی خود، یکی از گزینههای قابل اعتماد برای تشخیص و درمان این عارضه بهشمار میروند. جراحی لغزندگی مهره کمر با هدف کاهش درد، آزادسازی فشار از روی ریشههای عصبی و ایجاد ثبات در ستون فقرات انجام میشود و در مواردی که درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند، بهترین و قطعیترین روش درمان محسوب میگردد.
نام دقیق جراحی در این عارضه معمولاً لامینکتومی و دکمپرشن عصبی همراه با فیوژن و فیکساسیون مهرهای با پیچ و میله است و در بسیاری از موارد با روشهایی مانند TLIF یا PLIF انجام میشود. این جراحی با هدف اصلاح اسپوندیلولیستزیس یا همان لیزخوردگی مهره، به بهبود عملکرد بیمار و کاهش علائم عصبی کمک میکند.
در مطب دکتر محمدرضا شاهمحمدی، امکان بررسی شرایط بیمار و ارائه راهکار درمانی مناسب وجود دارد و این خدمات با بیمه نیز قابل انجام است. برای دریافت شماره تماس و هماهنگی جهت مشاوره، لطفاً با مطب دکتر شاهمحمدی متخصص جراحی مغز و اعصاب تهران تماس بگیرید.
دریافت مشاوره
درمان جراحی برای لغزش مهرههای کمر (اسپوندیلولیستزیس) همراه با فشار بر اعصاب
گزینههای جراحی برای درمان لغزش مهرههای کمر که باعث فشار بر اعصاب شده است، عبارتند از:
۱. لامینکتومی باز (Open Laminectomy):
در این روش، برشی در مرکز کمر ایجاد شده و عضلات اطراف ستون فقرات کنار زده میشوند تا بخشی از استخوان (لامینا) برداشته شود. این کار با گشاد کردن کانال نخاعی، فضای بیشتری برای اعصاب فراهم میکند. با این حال، این روش ممکن است آسیب قابل توجهی به عضلات وارد کند، با خونریزی همراه باشد و احتمال ناپایداری ستون فقرات را افزایش دهد.
۲. جراحی کمتهاجمی ستون فقرات (Minimally Invasive Spine Surgery):
در این تکنیک از برشهای کوچکتر و تجهیزات ویژهای استفاده میشود تا آسیب به عضلات اطراف ستون فقرات به حداقل برسد. بیماران نسبت به جراحی باز، سریعتر بهبود مییابند و زودتر میتوانند به خانه بازگردند. جراحی کمتهاجمی ستون فقرات با استفاده از روشهای زیر انجام میشود:
- رفع فشار میکروسکوپی (Microscopic Decompression): در این روش با استفاده از میکروسکوپ، کانال نخاعی باز میشود. این جراحی با خونریزی و اسکار (جای زخم) بسیار کم همراه است و منجر به بهبودی سریعتر میشود.
- رفع فشار آندوسکوپیک (Endoscopic Decompression): این تکنیک نسبت به جراحی میکروسکوپی، دید شفافتر و دقیقتری فراهم میکند. آندوسکوپ بسیار کوچک است (تنها ۷.۹ تا ۱۰.۵ میلیمتر) و به نور و لنز با قدرت بزرگنمایی بالا مجهز است. این ابزار دید واضحی از داخل ستون فقرات فراهم میکند که به جراح اجازه میدهد استخوانِ عامل فشار بر اعصاب را خارج کند. این روش آسیب کمتری به بافتهای اطراف میزند و در نتیجه درد پس از عمل کمتر است، نیاز به مسکن کاهش مییابد، زخمها سریعتر ترمیم میشوند و بیمار زودتر به فعالیتهای عادی بازمیگردد.
۳. رفع فشار خلفی کمر به تنهایی (Posterior Lumbar Decompression):
این جراحی فشار روی اعصاب که ناشی از تنگی کانال نخاعی یا دیسک کمر است را برطرف میکند و برای کاهش درد، بیحسی و ضعفِ ناشی از فشار بر عصب به کار میرود. همچنین با کاهش فشار، عملکرد عصب بهبود مییابد. مزیت این جراحی، تسکین مؤثر درد در ناحیه کمر و پاها بدون نیاز به «فیوژن» (خشک کردن مهرهها) است که باعث بهبودی سریعتر میشود. این روش معمولاً برای درمان فشار بر اعصاب در ناحیه کمر استفاده میشود.
سخن پایانی
لیز خوردگی مهره کمر یا اسپوندیلولیستزیس عارضهای شایع اما قابل کنترل است که تشخیص بهموقع آن نقش حیاتی در پیشگیری از آسیبهای عصبی پایدار دارد. انتخاب روش درمانی مناسب از مراقبتهای حمایتی و فیزیوتراپی گرفته تا جراحیهای پیشرفته کمتهاجمی باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود. در صورتی که از کمردردهای مداوم یا علائم عصبی در پاها رنج میبرید، میتوانید جهت ارزیابی دقیق و انتخاب بهترین مسیر درمانی، با مطب دکتر محمدرضا شاه محمدی متخصص جراحی مغز و اعصاب در تهران تماس بگیرید و سلامت ستون فقرات خود را بازیابید.