اسکولیوز یکی از شایعترین ناهنجاریهای ستون فقرات است که باعث انحنای غیرطبیعی آن به سمت راست یا چپ میشود. از آنجا که اسکولیوز در تمام گروههای سنی دیده میشود، شناخت علائم، انواع، روشهای تشخیص و درمان آن اهمیت زیادی دارد. دقت داشته باشید که اگر این عارضه در مراحل اولیه تشخیص داده شود، معمولا نیازی به جراحی نخواهد داشت؛ اما اگر نادیده گرفته شود، میتواند به درد مزمن، اختلالات تنفسی و مشکلات عصبی منتهی شود. در ادامه این مقاله از سایت دکتر محمدرضا شاه محمدی متخصص جراح مغز و اعصاب به تعریف کامل اسکولیوز و معرفی علائم آن تا درمان اسکولیوز میپردازیم.
اسکولیوز چیست و چند نوع دارد؟
اسکولیوز (Scoliosis) نوعی ناهنجاری ستون فقرات است که در آن، ستون فقرات بهجای قرار گرفتن در شکل نرمال خود، دچار انحراف ستون فقرات میشود. به یک یا هر دو سمت چپ و راست، انحنا پیدا میکند. این ناهنجاری میتواند با چرخش مهرهها نیز همراه باشد.
شدت اسکولیوز در افراد مختلف متفاوت است و از خفیف تا شدید تغییر میکند. پزشکان این عارضه را بر اساس علت ایجاد، جهت انحنا و منطقهای از ستون فقرات که درگیر آن شده، به چند نوع اصلی تقسیم میکنند. هر یک از انواع اسکولیوز ویژگیها، علتها و روشهای درمان متفاوتی دارند که در ادامه با آنها آشنا خواهید شد.
انواع اسکولیوز بر اساس ناحیۀ درگیری
اسکولیوز میتواند در هر بخش از ستون فقرات ایجاد شود؛ اما محل انحنا بر علائم، شدت بیماری و روش درمان آن تأثیر میگذارد. برای مثال، در برخی افراد تنها یک ناحیه درگیر است؛ درحالیکه در موارد پیچیدهتر، انحنا ممکن است چند بخش از ستون فقرات را بهطور همزمان درگیر کند.
اگر بخواهیم اسکولیوز را بر اساس شکل ستون فقرات دستهبندی کنیم، میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- اسکولیوز گردنی (Cervical Scoliosis): ایجاد انحنا در مهرههای گردن که ممکن است با درد گردن، محدودیت حرکت یا عدم تقارن سر و شانهها همراه باشد.
- اسکولیوز سینهای (Thoracic Scoliosis): شایعترین نوع اسکولیوز که مهرههای ناحیۀ قفسۀ سینه را درگیر میکند و میتواند باعث نامتقارن شدن شانهها یا برجسته شدن یک سمت قفسۀ سینه شود.
- اسکولیوز کمری (Lumbar Scoliosis): ایجاد انحنا در مهرههای کمر که اغلب با کمردرد، عدم تقارن لگن یا تغییر در نحوۀ راه رفتن همراه است.
- اسکولیوز دوگانه یا S شکل (Double Major Scoliosis): وجود دو انحنای اصلی در بخشهای مختلف ستون فقرات که معمولا یکی در ناحیۀ قفسۀ سینه و دیگری در ناحیۀ کمر ایجاد میشود.
- اسکولیوز توراکولومبار (Thoracolumbar Scoliosis): وجود انحنا در مهرههای متصلکنندۀ سینه و کمر.
انواع اسکولیوز بر اساس علت ایجاد
همانطور که گفتیم، اسکولیوز بر اساس علت ایجاد نیز به چند دستۀ زیر تقسیم میشود. شناخت این دستهبندیها اهمیت زیادی دارد؛ چراکه روند پیشرفت عارضه، احتمال بروز عوارض و انتخاب روش درمان اسکولیوز، تا حد زیادی به علت ایجاد آن وابسته است:
- اسکولیوز ایدیوپاتیک (Idiopathic): شایعترین نوع اسکولیوز با علت نامشخص که بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده میشود.
- اسکولیوز مادرزادی (Congenital): ایجاد شده در اثر ناهنجاریهای شکلگیری مهرهها در دوران جنینی که از بدو تولد وجود دارد.
- اسکولیوز عصبیعضلانی (Neuromuscular): این عارضه به دلیل سابقۀ بیماریهای عصبی و عضلانی، مانند فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی، ایجاد میشود.
- اسکولیوز دژنراتیو یا بزرگسالی (Degenerative): که به دنبال فرسایش دیسکها، مفاصل و سایر ساختارهای ستون فقرات در سنین بالا بروز پیدا میکند.
انواع اسکولیوز بر اساس جهت انحنا
یکی دیگر از انواع دستهبندی اسکولیوز، بر اساس جهت انحنای ستون فقرات است. این تقسیمبندی معمولا در گزارشهای رادیولوژی و MRI بهکار میرود و به پزشک کمک میکند تا محل و جهت انحنا را دقیقتر توصیف کند:
- لوواسکولیوز (Levoscoliosis): انحنای ستون فقرات به سمت چپ؛
- دکستروسکولیوز (Dextroscoliosis): انحنای اصلی ستون فقرات به سمت راست.
علائم اسکولیوز و شرایط مراجعه به پزشک
نشانههای اسکولیوز به سن بیمار و محل و شدت ایجاد انحنا بستگی دارد. برای مثال، در مراحل اولیه، معمولا درد قابلتوجهی احساس نمیشود و فقط ظاهر بدن تغییر میکند. اما با پیشرفت انحنا، ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:
- نابرابر بودن ارتفاع شانهها
- برجستهتر بودن یک سمت قفسۀ سینه
- نامتقارن بودن کتفها
- بالاتر بودن یک سمت لگن
- انحراف بدن به یک سمت
- درد کمر یا خستگی زودرس عضلات پشت
دقت داشته باشید که اگر اسکولیوز با درد شدید، علائم عصبی یا شروع ناگهانی درد همراه بوده و یا علائم زیر دیده شود، باید هرچه سریعتر توسط پزشک متخصص معاینه شوید:
- عدم کنترل ادرار یا مدفوع
- تنگی نفس
- درد شدید و مداوم
- اختلال در راه رفتن و عدم حفظ تعادل
- بیحسی، گزگز یا احساس ضعف در دستها یا پاها
نحوۀ تشخیص اسکولیوز توسط پزشک متخصص
پس از مراجعه به پزشک، ابتدا وضعیت شانهها، کتفها، لگن و راستای ستون فقرات بررسی میشود. پزشک از بیمار میخواهد که به سمت جلو خم شود تا از وجود برجستگی در دندهها یا عدم تقارن اطمینان یابد.
سپس برای تأیید تشخیص، رادیوگرافی ایستاده درخواست میکند و شدت انحنا را با زاویه کاب اندازه میگیرد. علاوهبر این، در صورت وجود درد شدید، علائم عصبی، شروع غیرمعمول یا شک پزشک به بیماریهای زمینهای، ممکن است MRI و در برخی موارد CT اسکن نیز درخواست شود تا وضعیت نخاع، مهرهها و علت ایجاد اسکولیوز دقیقتر بررسی شود.
دکتر محمدرضا شاه محمدی، متخصص جراحی مغز و اعصاب و جراح اسکولیوز در تهران، با بهرهگیری از تکنیکهای پیشرفته جراحی ستون فقرات، در مسیر درمان و اصلاح انحرافات ستون فقرات همراه شما هستند.
برای دریافت مشاوره تخصصی جهت درمان اسکولیوز و بررسی شرایط جراحی، با مطب دکتر شاهمحمدی، جراح مغز و اعصاب تماس بگیرید و یا از طریق فرم زیر درخواست خود را ارسال کنید:
دریافت مشاوره
روشهای درمان اسکولیوز؛ از نظارت دورهای تا جراحی
اینکه پزشک چه روشی را برای درمان اسکولیوز انتخاب میکند، به علائم و مشکلات عصبی بیمار، سن او، علت ایجاد عارضه، شدت انحنا و احتمال پیشرفت ناهنجاری بستگی دارد. برای مثال، اگر شدت انحنا خفیف باشد، اینکه تحت نظر پزشک باشید و به طور منظم معاینه شوید، کافی خواهد بود.
در کودکان و نوجوانانی که هنوز در حال رشد هستند، ممکن است برای جلوگیری از پیشرفت انحنا، استفاده از بریس (کمربند طبی) تجویز شود. در برخی بیماران نیز ورزشهای تخصصی و فیزیوتراپی به کاهش علائم اسکولیوز کمک میکند.
اما اگر انحنا شدید باشد، بهسرعت پیشرفت کند یا باعث درد، اختلال عصبی یا مشکلات تنفسی شود، جراحی نیز در نظر گرفته میشود. در این شرایط، هدف از جراحی، اصلاح انحنا، تثبیت ستون فقرات و جلوگیری از پیشرفت بیشتر بیماری خواهد بود.
عوارض اسکولیوز در صورت عدم درمان
اگر اسکولیوز بهموقع تشخیص داده نشود یا درمان مناسب برای آن انجام نگیرد، ممکن است انحنای ستون فقرات بهتدریج شدت پیدا کرده و مشکلات جدیتری ایجاد کند.
از مهمترین عوارض این اختلال میتوان به بدشکلی دائمی ستون فقرات و قفسۀ سینه، درد مزمن کمر، کاهش انعطافپذیری و اختلال در تعادل بدن اشاره کرد.
در موارد شدیدتر، تغییر شکل قفسۀ سینه میتواند به کوچکتر شدن ظرفیت ریه و مشکلات تنفسی منجر شود. این انحنا میتواند به نخاع یا ریشههای عصبی نیز فشار وارد کرده و بیحسی، ضعف اندامها، اختلال در راه رفتن یا سایر مشکلات عصبی را به دنبال داشته باشد.
به همین دلیل توصیه میکنیم در صورت مشاهدۀ هر کدام از علائم بالا، به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید تا از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و هرچه سریعتر درمان خود را آغاز کنید.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر اسکولیوز هستند؟
همانطور که گفتیم، اسکولیوز میتواند در هر سنی دیده شود؛ اما افراد زیر:
- دختران
- نوزادان مبتلا به ناهنجاریهای مادرزادی ستون فقرات
- کودکان و نوجوانان (بهویژه در دوران جهش رشد)
- افرادی با سابقه خانوادگی اسکولیوز
- بیماران مبتلا به اختلالات عصبی-عضلانی
- و سالمندان مبتلا به فرسایش ستون فقرات
بیش از دیگران در معرض اسکولیوز قرار دارند و پرخطرترین گروههای مبتلا به این ناهنجاری را تشکیل میدهند.
سوالات متداول
آیا جراحی اسکولیوز عوارض دارد؟
مانند هر جراحی دیگری، در جراحی اسکولیوز نیز احتمال عوارض وجود دارد؛ اما با انجام عمل توسط جراح مغز و اعصاب باتجربه، این عوارض به حداقل میرسد.
آیا افراد مبتلا به اسکولیوز میتوانند ازدواج کنند؟
بله؛ وجود اسکولیوز بهتنهایی مانعی برای ازدواج یا داشتن زندگی خانوادگی طبیعی نیست.
چه فعالیتهایی برای مبتلایان به اسکولیوز خطرناک است؟
فعالیتهای پرفشار، بلند کردن اجسام سنگین و ورزشهای شدید باید فقط با نظر پزشک انجام شوند.