تومور مغزی پشت چشم چیست؟ علائم، علت و روش درمان آن

تومور مغزی پشت چشم یکی از تومورهای نادر اما تاثیرگذار در ناحیه مغز است که با اختلالات بینایی یا سردردهای مکرر همراه می‌شود.

این نوع تومور می‌تواند با فشار بر عصب بینایی یا ساختارهای حساس مغز، آسیب‌های جدی و گاه برگشت‌ناپذیری ایجاد کند؛ از طرفی، علائم و نشانه‌های آن به بیماری‌های دیگر هم شباهت دارد.

به همین دلیل لازم است توسط پزشک متخصص بررسی شده و تحت درمان تخصصی قرار گیرد. در ادامه این مقاله از سایت دکتر محمدرضا شاه محمدی متخصص جراح مغز و اعصاب در تهران به موضوع تومور مغزی پشت چشم پرداخته شده و علائم آن به همراه روشهای درمان تومور مغزی پشت چشم نیز معرفی می‌شود.

تومور مغزی پشت چشم چیست و چند نوع دارد؟

تومور مغزی پشت چشم، به رشد غیرطبیعی سلول‌ها در نواحی نزدیک عصب بینایی، لوب پیشانی یا هیپوفیز گفته می‌شود که می‌تواند حرکات چشم، بینایی و حتی عملکرد مغز را تحت‌تأثیر قرار دهد. این تومورها بسته به محل و سرعت رشد و ماهیت سلول‌ها، در انواع زیر مورد مطالعه قرار می‌گیرند:

• گلیوما نوری: توموری شایع در کودکان که بر عصب بینایی اثر می‌گذارد؛
• مننژیوما: توموری خوش‌خیم که از پرده‌های مغز ریشه می‌گیرد؛
• آدنوم هیپوفیز: توموری که بر غده هیپوفیز تأثیر گذاشته و بینایی را مختل می‌کند؛
• کرانیوفارنژیوم: توموری نادر در نزدیکی هیپوفیز که رشدی آهسته اما خطرناک دارد؛
• متاستاز مغزی: تومور ثانویه که از سایر اندام‌ها به مغز گسترش می‌یابد.

علت بروز تومور مغزی پشت چشم

 

دلایل بروز تومور مغزی پشت چشم در بسیاری از موارد ناشناخته است؛ اما برخی عوامل می‌توانند زمینه‌ساز یا تحریک‌کنندۀ رشد این تومورها باشند.

یکی از اصلی‌ترین دلایل رشد تومور مغزی پشت چشم، جهش‌های ژنتیکی در سلول‌های مغزی است که باعث تکثیر غیرقابل کنترل آن‌ها می‌شود. همچنین، سابقه خانوادگی رشد این تومورها یا اختلالات ژنتیکی مانند نوروفیبروماتوز نوع ۱، می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد.

در برخی موارد، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض پرتوهای یونیزه‌کننده یا برخی مواد شیمیایی سرطان‌زا نیز به‌عنوان عامل خطر در نظر گرفته می‌شود. متاستاز از تومورهای دیگر بدن (مانند سرطان پستان یا ریه) هم ممکن است منجر به ایجاد تومور در پشت چشم شود.

همچنین، برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که عواملی مانند نقص سیستم ایمنی (به‌ویژه در بیماران مبتلا به HIV یا افراد دارای پیوند عضو) یا قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض پرتوهای رادیواکتیو، به‌ویژه در کودکی، می‌تواند احتمال بروز برخی تومورهای مغزی را افزایش دهد.

علائم و نشانه‌های تومور مغزی پشت چشم

تومور مغزی پشت چشم می‌تواند بسته به محل قرارگیری، اندازه و نوع تومور، نشانه‌های متفاوتی داشته باشد. برای مثال، کاهش تدریجی بینایی در یک یا هر دو چشم، یکی از شایع‌ترین نشانه‌هاست که در ابتدا با تاری دید یا دیدن لکه‌های سیاه شروع می‌شود. درد پشت چشم، سردردهای مزمن به‌ویژه هنگام صبح و تورم عصب بینایی نیز از علائم مهم این عارضه هستند.

برخی از بیماران دچار دوبینی، حرکات غیرطبیعی چشم یا افتادگی پلک هم می‌شوند. در موارد پیشرفته‌تر، ممکن است فرد تغییرات شخصیتی، اختلال در تمرکز، حالت تهوع یا تشنج را هم تجربه کند. علاوه‌بر این، در شرایطی که تومور به نواحی اطراف کاسه چشم فشار وارد می‌کند، ممکن است بیمار دچار بیرون‌زدگی غیرطبیعی چشم شود.

در نهایت، اگر تومور به غده هیپوفیز نزدیک باشد، عملکرد هورمون‌ها مختل شده و علائمی مانند خستگی مفرط، نوسانات وزنی یا بی‌نظمی‌های قاعدگی دیده می‌شود. بنابراین اگر با هر یک از این علائم روبه‌رو شدید، سریعا به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید تا معاینۀ دقیق انجام شود.

نحوه تشخیص تومور مغزی پشت چشم

پزشک متخصص مغز و اعصاب برای تشخیص تومور مغزی پشت چشم، ابتدا شرح حال دقیقی از بیمار پرسیده و معاینۀ بالینی انجام می‌دهد. سپس به کمک معاینۀ عصبی، علائمی مانند اختلال بینایی، حرکات چشم و سرعت واکنش را بررسی می‌کند. معاینۀ چشم‌پزشکی برای بررسی عصب بینایی و میدان دید نیز نقش مهمی دارد.

پس از این مرحله، برای مشاهده محل، اندازه و نوع تومور از تصویربرداری مغزی با MRI استفاده می‌شود. در برخی موارد نیز سی‌تی‌اسکن یا آنژیوگرافی مغزی انجام می‌شود تا وضعیت عروق اطراف تومور مورد بررسی قرار گیرد.

در نهایت، اگر هنوز تشخیص قطعی نشده باشد، از تومور نمونه‌برداری انجام می‌شود تا ماهیت سلول‌ها مشخص شود. در موارد خاص، ممکن است از آزمایش‌های هورمونی یا آزمایش خون نیز برای ارزیابی عملکرد غدد کمک گرفته شود.

راه‌های درمان تومور مغزی پشت چشم

برای درمان تومور مغزی پشت چشم، بسته به نوع تومور، اندازه، محل قرارگیری، سرعت رشد و وضعیت کلی بیمار، از روش‌های متفاوتی کمک گرفته می‌شود. متخصص مغز و اعصاب، مناسب‌ترین روش را باتوجه‌به وضعیت بیمار انتخاب می‌کند. در برخی موارد نیز ممکن است درمان، ترکیبی از چند روش باشد.

1.  دارودرمانی

مصرف دارو بیشتر برای کاهش علائم یا کنترل عوارض تومور کاربرد دارد. در این موارد، برای کاهش تورم مغز و فشار داخل جمجمه، داروهایی مثل دگزامتازون و دیگر کورتیکواستروئیدها تجویز می‌شوند. علاوه‌بر این، داروهای ضدتشنج برای کنترل حملات صرع یا هورمون‌درمانی در تومورهای هیپوفیز نیز برای برخی بیماران کاربرد دارد.

گاهی نیز داروهای خاصی برای کاهش ترشح هورمون‌های اضافی از تومور تجویز می‌شود. این روش معمولا به‌عنوان بخشی از یک برنامۀ درمانی ترکیبی در نظر گرفته شده و باید زیر نظر پزشک متخصص باشد.

2. پرتودرمانی

برای از بین بردن سلول‌های تومور یا جلوگیری از رشد بیشتر آن‌ها، اغلب از پرتودرمانی کمک گرفته می‌شود؛ به‌ویژه در شرایطی که جراحی ممکن نباشد یا تومور به‌صورت کامل برداشته نشده باشد.

رایج‌ترین روش پرتودرمانی، رادیوتراپی خارجی است که از پرتوهای پرانرژی استفاده می‌کند تا تومور را به صورت دقیق مورد هدف قرار دهد. در برخی موارد، از تکنولوژی‌های پیشرفته‌تری مانند جراحی رادیویی با گامانایف (Gamma Knife) یا سایبرنایف (CyberKnife) استفاده می‌شود که دقت بالاتری دارند و به بافت‌های سالم اطراف تومور، آسیب کمتری وارد می‌کنند. نوع و شدت پرتودرمانی، بر اساس محل تومور، نوع سلول‌ها و شرایط بیمار انتخاب می‌شود.

3. جراحی

یکی از مؤثرترین و تخصصی‌ترین روش‌ها برای درمان تومور مغزی پشت چشم، جراحی است؛ به‌خصوص در شرایطی که تومور خوش‌خیم و در دسترس بوده و به ساختارهای حیاتی فشار وارد کند. در این روش، جراح مغز و اعصاب با استفاده از ابزارهای میکروسکوپی و تکنولوژی‌های تصویربرداری پیشرفته، تلاش می‌کند تومور را تا حد امکان یا به‌طور کامل خارج کند.

برای درمان برخی تومورهای نزدیک به هیپوفیز هم از جراحی آندوسکوپیک یا جراحی از راه بینی کمک گرفته می‌شود. پس از جراحی، بسته به مقدار باقی‌ماندۀ تومور یا محل آن، ممکن است به پرتودرمانی یا مصرف داروهای تکمیلی نیاز داشته باشید.

مشاوره درمان تومور مغزی پشت چشم از طریق جراحی تومور مغزی پشت چشم با مطب دکتر شاه محمدی جراح مغز و اعصاب تماس بگیرید و یا از طریق فرم زیر درخواست خود را ارسال کنید:

4. شیمی‌درمانی

معمولا برای درمان تومورهای بدخیم یا متاستاتیک، شیمی‌درمانی تجویز می‌شود. در این روش، داروهای ضدسرطان از طریق خوراکی یا تزریقی وارد بدن می‌شوند و سلول‌های سرطانی را مورد هدف قرار می‌دهند.

اگرچه شیمی‌درمانی برای درمان تومورهای خوش‌خیم معمول نیست، اما در برخی موارد خاص مانند گلیوبلاستوما یا لنفوم اولیه مغزی، جزء درمان‌های اصلی محسوب می‌شود. نوع دارو، دوز و طول مدت شیمی‌درمانی بر اساس نوع تومور، وضعیت عمومی بیمار و پاسخ بدن او تعیین می‌شود. این روش اغلب با عوارض جانبی همراه است و به مراقبت‌های حمایتی نیاز دارد.

سوالات متداول:

خطر ایجاد تومور مغزی پشت چشم در چه افرادی بیشتر است؟

افرادی با سابقۀ خانوادگی تومورهای مغزی، اختلالات ژنتیکی مانند نوروفیبروماتوز، نقص سیستم ایمنی یا سابقۀ پرتودرمانی در ناحیه سر، بیشتر در معرض خطر ابتلا به این تومور هستند.

آیا تومور مغزی پشت چشم با دارو درمان می‌شود؟

داروها معمولا برای کاهش علائم، کنترل التهاب یا اصلاح اختلالات هورمونی استفاده می‌شوند و به‌تنهایی برای از بین رفتن تومور، کافی نیستند.

چه زمانی باید برای تشخیص تومور مغزی پشت چشم به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت بروز علائم مداوم مانند کاهش بینایی، سردردهای پی‌درپی، دوبینی یا بیرون‌زدگی چشم، هرچه‌سریع‌تر به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.

اگر علائم تومور مغزی پشت چشم دارید با مطب دکتر محمدرضا شاه محمدی جراح مغز و اعصاب در تهران تماس بگیرید.